Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK), kayıt dışı istihdam ve sahte sigortalılıkla mücadelede denetimlerini sıkılaştırarak dikkat çeken bir tabloyu ortaya çıkardı. Kurumun yürüttüğü kapsamlı incelemeler sonucunda, bugüne kadar 245 binden fazla kişinin sigortalılığı ve buna bağlı emeklilik işlemleri iptal edildi. SGK’nın özellikle son yıllarda dijital denetim mekanizmalarını devreye almasıyla birlikte, fiilen çalışmadığı halde sigortalı gösterilen kişilere yönelik tespitler hız kazandı. Yapay zeka destekli analizler ve saha kontrollerinin birlikte yürütüldüğü süreçte, sahte iş yerleri ve gerçeği yansıtmayan sigorta bildirimleri tek tek ayıklandı. “Şartlar sağlanmadan sigortalılık mümkün değil” Konuya ilişkin değerlendirmelerde bulunan SGK uzmanı İsa Karakaş, sigortalılığın belirli yasal şartlara bağlı olduğuna dikkat çekerek, fiili çalışma olmadan elde edilen sigorta haklarının geçerli sayılmadığını vurguladı. Karakaş, “SGK sistemi özel sigorta mantığıyla işlemez. Bir kişinin sigortalı sayılabilmesi için bir işverene bağlı, ücret karşılığı ve fiilen çalışıyor olması gerekir. Bu şartlardan biri eksikse, yapılan bildirimler kurum nezdinde yok hükmündedir” ifadelerini kullandı. Milyonlarca veri tarandı. Denetimlerin temelinde, SGK’nın uzun süredir yürüttüğü “Sahte İş Yeri ve Sahte Sigortalılık Tespit Projesi” yer alıyor. Bu kapsamda, özellikle 2011-2016 yılları arasında tescil edilen yaklaşık 4,6 milyon iş yeri detaylı şekilde incelendi. Yaklaşık 100 farklı parametre üzerinden yapılan analizlerde; iş yerlerinin faaliyet alanı, çalışan sayısı, prim ödeme düzeni ve sektör uyumu gibi kriterler dikkate alındı. Bu sayede sahte olma ihtimali yüksek iş yerleri hızlı şekilde tespit edilerek denetim süreci başlatıldı. Önceki yıllarda uzun süren incelemeler, yeni sistemle birlikte önemli ölçüde kısaldı. Kamu zararı milyarları buldu. Yapılan incelemeler yalnızca bireysel usulsüzlükleri değil, aynı zamanda ciddi boyutta kamu zararını da ortaya koydu. Projenin son aşamalarında elde edilen verilere göre:
•
15. faz çalışmalarında 128 sahte iş yerinde 18 bini aşkın sahte sigortalı tespit edildi ve yaklaşık 487 milyon TL’lik borç ortaya çıkarıldı.
•
16. fazda ise 195 iş yerinde 20 binden fazla sahte sigortalı belirlenirken, kamu zararının 1,27 milyar TL’yi aştığı hesaplandı.
Toplamda ise 3 bini aşkın sahte iş yeri üzerinden yapılan bildirimler sonucu yüz binlerce kişinin sigorta kaydı iptal edildi. Yaptırımlar sadece iptalle sınırlı değil. SGK’nın uyguladığı yaptırımlar, yalnızca sigorta kaydının silinmesiyle sınırlı kalmıyor. Tespit edilen usulsüzlükler sonrası şu adımlar devreye giriyor:
• Sahte iş yerlerinin hizmet bildirimleri durduruluyor.
• Haksız şekilde emekli olan kişilerin maaşları kesiliyor.
• Ödenmiş maaşlar, gecikme faiziyle birlikte geri talep ediliyor.
• Sağlık hizmetleri kapsamında yapılan tüm harcamalar ilgililerden tahsil ediliyor.
• Hem sigortalılar hem de organizasyonu kuran kişiler hakkında adli süreç başlatılıyor. Uzmanlardan kritik uyarı; Uzmanlar, “çalışmadan emekli olma” düşüncesinin ciddi sonuçlar doğurduğunu belirterek vatandaşları uyarıyor. Yetkililer, kısa vadeli kazanç uğruna yapılan bu tür girişimlerin, uzun vadede hem maddi kayıplara hem de hukuki yaptırımlara yol açtığının altını çiziyor.
